بكمال معنى مىرساند كه چون معنى جز در صورت نتوان ديد و جمال ظاهر آينه‌دار طلعت غيب است ، پس ما كه خود در قيد صورت و گرفتار صوريم بمعنى مجرّد عشق نتوانيم داشت ، و ازين‌رو بنياد طريقت خود را بر اساس جمال‌پرستى متّكى ساخته ، به زيبائى صورت عشق مىورزيده‌اند . » « 1 » ابو بكر محمد بن ابى سليمان داود اصفهانى ( متوفى 297 ه . ) در كتاب الزهرة از جمال و عشق سخن مىراند « 2 » . ذو النون مصرى ( متوفى 245 ) يكى از نخستين كسانى است كه خدا را در صور زيباى طبيعت مىديد « 3 » . ابو حمزه و ابو الحسين احمد بن محمد نورى ( متوفى 295 ) نيز در همين طريق گامزن بوده‌اند « 4 » . امام احمد غزالى « 5 » مؤلف كتاب سوانح ( متوفى 520 ) همين راه را طى مىكرد « 6 » . روزبهان بقلى ( متوفى 606 ) درين طريقه ممتاز است ، و ما ازين پس از عقيدهء او بحث خواهيم كرد .

--> ( 1 ) - فروزانفر . سعدى و سهروردى . ايضا ص 86 - 87 . ( 2 ) - رك . النصف الاول من كتاب الزهرة ، باهتمام دكتر لويس نيكل البوهيمى . طبع جامعة شيكاغو . مطبعة الآباء اليسوعيين . بيروت 1932 م . ( 3 ) - ماسينيون ص 287 . ذو النون گويد : « من استأنس باللّه ، استأنس بكل شىء مليح و وجه صبيح » و نيز گويد : « المستأنس باللّه يستأنس بكل شىء مليح و بكل صورة طيبة . و لاهل المعرفة فى هذه الاشياء اسرار لا يصلح كشفها الا لاهلها ، فمن أفشى به غير اهلها حلت به العقوبة و المثلات . » ( عبهر العاشقين ص 9 ) ( 4 ) - ماسينيون ، ايضا . ( 5 ) - كليات عراقى طبع هند ص 238 . عراقى در حكايتى منظوم مىرساند كه احمد غزالى بدين عقيده بوده است ( فروزانفر ) . ( 6 ) - فروزانفر . ايضا ص 87 .